Sektor elektromobilności na rzecz bezpieczeństwa Polski

Dziś opublikowaliśmy najnowszy raport Instytutu Sobieskiego, przygotowany we współpracy z europejską organizacją Transport & Environment (T&E) oraz Instytutem Wschodniej Flanki. Opracowanie pt. „Sektor elektromobilności na rzecz bezpieczeństwa Polski. Wstęp do strategii” po raz pierwszy w tak obszerny i kompleksowy sposób wskazuje, jak cywilne technologie elektromobilne, unikalny potencjał polskiej branży motoryzacyjnej oraz infrastruktura energetyczna mogą stać się filarem odporności państwa i nowoczesnego zaplecza obronnego. 

Autorami raportu są:
– Hanna Uhl
– Krzysztof Konrad Michalski 
– Bartłomiej Pawlak
– Piotr Woyke

Przy powstaniu raportu współpracowali:
– Adam Guibourgé-Czetwertyński 
– Robert Kroplewski
– Maciej Romanów

Nowy wymiar koncepcji dual-use

Przez ostatnie lata elektromobilność – obejmująca rozwój pojazdów elektrycznych, wielkoskalową produkcję baterii, infrastrukturę ładowania czy oprogramowanie flotowe – była analizowana niemal wyłącznie w kontekście polityki klimatycznej, dekarbonizacji transportu oraz modernizacji przemysłu samochodowego. 

Gwałtowna zmiana sytuacji geopolitycznej po 2022 roku oraz trwający konflikt w Ukrainie brutalnie przewartościowały to podejście. Doświadczenia zza naszej wschodniej granicy pokazują, że tradycyjne programy zbrojeniowe, zintegrowane wokół ciężkich platform załogowych (czołgów, samolotów czy okrętów), rozwijają się w cyklach wieloletnich lub wręcz dekadowych. Tymczasem technologie powstające na rynku cywilnym – systemy bezzałogowe (drony), zaawansowana elektronika mocy, moduły bateryjne, sensory, oprogramowanie i algorytmy autonomicznego sterowania – ewoluują w cyklach kilkumiesięcznych i masowo trafiają bezpośrednio na pole walki. 

W tym kontekście pojęcie dual-use (podwójnego zastosowania) przestaje oznaczać jedynie „cywilny produkt zakupiony przez wojsko”. Oznacza ono głęboki, dwukierunkowy przepływ technologii, kompetencji inżynieryjnych, procesów produkcyjnych oraz łańcuchów dostaw między cywilną gospodarką a sektorem bezpieczeństwa państwa. Unia Europejska oraz NATO wprost apelują dziś o przenoszenie doświadczeń z ukraińskiego pola walki do europejskich procesów innowacji przemysłowych. Dla Polski – państwa wschodniej flanki NATO, wydającego w 2026 roku na obronność rekordowe 4,81% PKB (ponad 200 mld zł w budżecie) – kluczowym wyzwaniem staje się pytanie:
ile z tych gigantycznych nakładów budżetowych przełoży się na trwałe, krajowe zdolności przemysłowe, technologiczne i produkcyjne? 

Kluczowe wnioski z raportu:

1. Rezerwa przemysłowa – 20% niewykorzystanego potencjału motoryzacji

Z analiz przygotowanych dla Komisji Europejskiej wynika, że ok. 20% potencjału produkcyjnego polskiego sektora motoryzacyjnego pozostaje obecnie niewykorzystane. W obliczu kryzysu tradycyjnej motoryzacji spalinowej w Europie Zachodniej, polskie zakłady – specjalizujące się w produkcji części, komponentów, elektroniki i wiązek – stoją przed ryzykiem deindustrializacji. 

Co niezwykle istotne, analiza podobieństwa kompetencji przemysłowych wykazała, że polski sektor motoryzacyjny uzyskał wysoki wskaźnik dopasowania (0,18) do potrzeb produkcji bezzałogowych statków powietrznych (dronów). Obok Niemiec i Czech, Polska jest jednym z trzech państw UE o największym potencjale wykorzystania bazy motoryzacyjnej do skalowania produkcji systemów bezzałogowych. Sektor motoryzacyjny wnosi to, co w obronności staje się kluczowe: optymalizację design-to-cost, zaawansowaną automatyzację, kontrolę jakości oraz zdolność do błyskawicznego skalowania produkcji seryjnej. 

2. Polska baterijnym sercem Europy – wyzwania dla łańcucha wartości

Polska jest dziś największym producentem baterii litowo-jonowych w Europie (m.in. dzięki gigafabryce LG Energy Solution we Wrocławiu o mocy 86 GWh). Raport prognozuje, że po zrealizowaniu planowanych inwestycji do 2035 roku Polska będzie skupiać aż 45% europejskich zdolności produkcyjnych prekursorów i materiałów katodowych (pCAM/CAM). 

Jednocześnie raport wskazuje na ograniczenia obecnego modelu opartego na zagranicznych inwestycjach montażowych. Bez własnego know-how w zakresie rafinacji, produkcji ogniw, rozwoju autorskich systemów BMS (Battery Management System) oraz recyklingu, krajowy przemysł pozostaje wrażliwy na decyzje zagranicznych central i koniunkturę cywilną. 

3. Synergie na polu walki – od dronów FPV po technologię Silent Watch

Raport wykazuje, że najsilniejsze synergie między elektromobilnością a obronnością nie polegają na prostej zamianie wojskowych ciężarówek na auta elektryczne, lecz na wspólnym ekosystemie komponentów: 

• Systemy bezzałogowe: Czysto elektryczne napędy zasilają miniaturowe drony FPV, amunicję krążącą (np. polskie systemy WARMATE) oraz drony rozpoznawcze (np. FlyEye z technologią SILENT NETWORK). 
• Hybrydyzacja ciężkich platform bojowych: W ciężkich wozach bojowych, czołgach czy transporterach opancerzonych napęd hybrydowy (HEV) staje się kluczowy ze względu na zapotrzebowanie na energię dla sensorów, radarów, pancerzy aktywnych i systemów walki radioelektronicznej. Układy hybrydowe pozwalają na prowadzenie tzw. Silent Watch (cichej obserwacji z wyłączonym silnikiem spalinowym przez ponad 8,5 godziny) oraz Silent Mobility (bezgłośnego podchodzenia na pozycje). 
• Energoelektronika i węglik krzemu (SiC): Przełomowe technologie energoelektroniczne stosowane w cywilnych falownikach EV (np. rozwiązania polskiej firmy Medcom oparte na węgliku krzemu SiC) pozwalają obniżyć masę i gabaryty urządzeń o 30-45% przy drastycznym spadku strat energii, co ma bezpośrednie zastosowanie w pojazdach wojskowych. 

4. BESS i mikrosieci – odporność infrastruktury krytycznej

Doświadczenia z wojny w Ukrainie – gdzie w wyniku systematycznych ataków rakietowych zniszczono lub uszkodzono ponad połowę cywilnej infrastruktury energetycznej – pokazują, że scentralizowany system elektroenergetyczny jest wysoce podatny na paraliż. 

Odpowiedzią jest decentralizacja oraz budowa wojskowych i cywilnych mikrosieci (microgrids) wspartych wielkoskalowymi magazynami energii BESS (Battery Energy Storage Systems). Zintegrowane huby ładowania dużej mocy (150 kW – 1+ MW), połączone z lokalną generacją OZE i BESS, w czasie pokoju obsługują floty cywilne i transport ciężki, a w warunkach kryzysu stanowią zasilanie awaryjne dla szpitali, centrów danych, węzłów transportowych, stanowisk dowodzenia i logistyki wojskowej. 

5. Szansa w projekcie ElectroMobility Poland (EMP)

Analizując projekt polskiego samochodu elektrycznego i ogłoszone w maju 2026 roku partnerstwo z gigantem technologicznym Foxconn (z zabezpieczonym finansowaniem 4,5 mld zł z KPO na fabrykę w Jaworznie), autorzy raportu podkreślają, że jego wartość nie powinna być mierzona wyłącznie liczbą zmontowanych aut osobowych. 

Projekt EMP może stać się akceleratorem krajowego ekosystemu dual-use, jeśli państwo polskie wynegocjuje i zabezpieczy pełną kontrolę nad strategicznymi warstwami technologicznymi: architekturą elektroniczną pojazdu, systemami telemetrycznymi, kodem źródłowym oprogramowania, kluczami kryptograficznymi oraz centrum monitorowania cyberbezpieczeństwa (CSOC). Posiadanie takich kompetencji pozwoli w przyszłości wykorzystywać stworzone zaplecze do produkcji zaawansowanych platform specjalistycznych, mobilnych magazynów energii czy autonomicznych pojazdów logistycznych na potrzeby obronne. 

6. Bezpieczeństwo surowcowe i gospodarka obiegu zamkniętego

Elektryfikacja zwalnia gospodarkę z ciągłego, jednorazowego importu paliw kopalnych (ropy), ale tworzy nową zależność materiałową – od litu, niklu, kobaltu, grafitu oraz metali ziem rzadkich (REE). Ponieważ Chiny kontrolują od 70% do ponad 90% światowej rafinacji tych metali oraz przetwórstwa magnesów neodymowych (NdFeB), Europejski Akt o Surowcach Krytycznych (CRMA) wyznacza ambitne cele w zakresie własnego przetwarzania i recyklingu. 

Polska nie musi kontrolować kopalń na całym świecie, ale powinna budować silną pozycję na kluczowych etapach przetwarzania wtórnego: w hydrometalurgii, odzysku metali bateryjnych (material recovery), separacji pierwiastków ziem rzadkich (jak strategiczny projekt Puławy RESP) oraz w zatrzymywaniu w Europie tzw. czarnej masy (black mass), która obecnie w ponad 60% jest wywożona do Azji. 

11 Rekomendacji politycznych dla Rządu i Przemysłu

Raport zamyka zestawienie 11 spójnych rekomendacji dla administracji publicznej, Sił Zbrojnych RP oraz sektora przemysłowego: 

1. Strategiczna integracja: Włączenie technologii nowej mobilności, magazynowania energii i systemów autonomicznych do państwowych dokumentów strategicznych z zakresu bezpieczeństwa narodowego. 
2. Program demonstracyjny i piaskownice regulacyjne: Uruchomienie programu testowania cywilnych rozwiązań dual-use w warunkach poligonowych oraz wdrożenie elastycznych piaskownic regulacyjnych (np. koncepcji Sandbox Plus), zdejmujących ciężar biurokratyczny na wczesnych etapach rozwoju technologii (TRL 0–5). 
3. Synergia finansowania: Skoordynowanie krajowych i unijnych instrumentów finansowych (PFR, BGK Vinci, Fundusz Chrobry, KPO, SAFE, EDF), aby projekty bateryjne i energoelektroniczne mogły korzystać z puli na innowacje, transformację i obronność. 
4. Trwały ekosystem wokół EMP: Wykorzystanie inwestycji ElectroMobility Poland w Jaworznie do budowy trwałych, krajowych kompetencji w zakresie oprogramowania, cyberbezpieczeństwa, baterii i integracji systemów. 
5. Platforma Współpracy: Powołanie Stałej Platformy Współpracy łączącej sektor motoryzacyjny, obronny, energetyczny, instytuty badawcze oraz administrację rządową. 
6. Obniżenie barier dla firm cywilnych: Uproszczenie procedur akredytacyjnych, certyfikacyjnych i dostępu do zamówień wojskowych dla innowacyjnych firm technologicznych, branży automotive oraz start-upów. 
7. Odpornościowa infrastruktura ładowania: Projektowanie węzłowych hubów ładowania dużej mocy i magazynów energii BESS jako obiektów podwójnego zastosowania, zdolnych do pracy w trybie awaryjnym (island mode). 
8. Zamówienia publiczne jako narzędzie przemysłowe: Szerokie stosowanie w przetargach obronnych i publicznych kryteriów pozacenowych, takich jak security of supply, udział technologii europejskich (local content) oraz lokalizacja serwisu i praw IP w kraju. 
9. Rygorystyczne wymogi w partnerstwach: Wprowadzenie wymogów bezpieczeństwa technologii, audytowalności kodu źródłowego i ochrony danych przy współpracy z partnerami z państw niesojuszniczych. 
10. Rozwój przetwarzania surowców i uszczelnienie recyklingu: Skupienie wsparcia na hydrometalurgii, rafinacji wtórnej i separacji REE oraz wprowadzenie unijnych mechanizmów zatrzymujących zużyte baterie i czarną masę w Europie. 
11. Preferencja dla europejskich łańcuchów dostaw: Premiowanie w środkach publicznych inwestycji o wysokim udziale europejskich komponentów, elektroniki mocy, systemów BMS/EMS oraz własności intelektualnej.

Zapraszamy do zapoznania się z pełnym tekstem opracowania, zawierającym szczegółowe wykresy, analizy statystyczne oraz międzynarodowe studia przypadków (m.in. transformację koncernów Renault, Daimler Truck, Oshkosh, Rheinmetall, Valeo czy przykłady polskich liderów: WB Group, ZPUE, APS Energia, Ekoenergetyka, Impact CPRT, Medcom, Wamtechnik i Elimen).