Jak polskie fabryki aut i baterii mogą wzmocnić obronność kraju. Raport Sobieskiego, T&E i Instytutu Wschodniej Flanki

6 października w Centrum Prasowym Polskiej Agencji Prasowej (PAP) odbyła premiera raportu przygotowanego przez Instytut Sobieskiego, Transport & Environment (T&E) oraz Instytut Wschodniej Flanki pt. „Sektor elektromobilności na rzecz bezpieczeństwa Polski. Wstęp do strategii”. Wydarzenie zgromadziło ekspertów, analityków oraz przedstawicieli świata biznesu i obronności.

Konferencję otworzył Adam Guibourgé-Czetwertyński, Prezes T&E Polska. W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na strukturalne wyzwanie polskiego sektora automotive:

– Dziś większość wartości dodanej wytwarzanej przez polską motoryzację trafia do zagranicznych odbiorców. Mamy mocny przemysł, ale zbyt często pozostajemy dostawcą części dla cudzych produktów. Projekt ElectroMobility Poland może pomóc zmienić ten model, jeśli wokół fabryki powstaną polskie zespoły rozwijające oprogramowanie i elektronikę, a krajowi dostawcy wejdą do jej łańcucha dostaw.

Debata panelowa: Od teorii do praktyki obronnej

Po prezentacji raportu rozpoczęła się kluczowa dyskusja panelowa, którą moderowała Hanna Uhl – współautorka raportu i ekspertka Instytutu Sobieskiego.

W debacie wzięli udział wybitni eksperci i praktycy, wśród których znaleźli się Bartłomiej Pawlak, ekspert Instytutu Sobieskiego – współautor raportu, który w swojej wypowiedzi skupił się na kluczowych mechanizmach finansowania inwestycji strategicznych oraz efektywnym wykorzystaniu kapitału z funduszy krajowych i unijnych.

Dr Piotr Woyke z Instytutu Wschodniej Flanki – współautor raportu i ekspert Instytutu Wschodniej Flanki, który odnosząc się do doświadczeń z konfliktu za naszą wschodnią granicą, zaznaczył:

– Istotny kontekst dla naszej analizy stanowiła trwającą rosyjska agresja na Ukrainę. Doświadczeń z tego konfliktu nie można przekładać wprost na potencjalne rozwiązania w państwach europejskich, niemniej stanowią one istotną wskazówkę: gdzie szukać realnie działających synergii między sektorem elektromobilności i bezpieczeństwa. Można je zaobserwować nie tylko na poziomie pola walki, np. powszechnego wykorzystania bezzałogowców z napędem elektrycznym, ale również ogólnej odporności państwa, np. zwiększenie roli systemów BESS w ciągłości działania państwa.

W dyskusji uczestniczyli również Paweł Poncyljusz, reprezentujący Grupę WB , który odniósł się do realnych potrzeb krajowego przemysłu obronnego oraz wyzwań w obszarze integracji innowacji cywilnych z technologiami wojskowymi, a także Jacek Raubo – Szef Działu Analiz w Defence24, skupiający się na uwarunkowaniach geopolitycznych, narastających zagrożeniach hybrydowych oraz krytycznych kwestiach związanych z odpornością infrastruktury państwa.

Głos zabrali także Maciej Mazur – Prezes Polskiego Stowarzyszenia Nowej Mobilności, omawiający bieżące wyzwania rynkowe, dynamiczny rozwój floty pojazdów elektrycznych i rozbudowę infrastruktury ładowania oraz Krzysztof Burda – Prezes Polskiej Izby Rozwoju Elektromobilności, zwracający szczególną uwagę na strategiczną potrzebę włączenia małych i średnich przedsiębiorstw do europejskich łańcuchów wartości.

Głos ekspercki: Aspekty prawne i instytucjonalne

Ważną część spotkania stanowiło wystąpienie Roberta Kroplewskiego, eksperta Instytutu Sobieskiego, który współpracował przy powstawaniu opracowania. Kroplewski skoncentrował się na prawnych i instytucjonalnych warunkach włączenia nowoczesnej mobilności w system bezpieczeństwa państwa. Wskazał, że w dobie konwergencji cywilno-wojskowej kluczem do suwerenności technologicznej nie jest wyłącznie fizyczna produkcja sprzętu, lecz ochrona własności intelektualnej, cyberbezpieczeństwo oraz pełna kontrola nad algorytmami i danymi aktualizującymi systemy autonomiczne.

Główne wnioski i ustalenia raportu zaprezentowane podczas konferencji

1. Nowa definicja i rola technologii Dual-Use(technologie o zastosowaniu cywilnym i wojskowym):
   • Wojna w Ukrainie oraz zmiany geopolityczne sprawiają, że technologie dotychczas cywilne – takie jak baterie, energoelektronika, mikrosieci czy systemy bezzałogowe – stają się fundamentem obronności i odporności państwa.
   • Doświadczenia te znajdują odzwierciedlenie w działaniach zachodnich gigantów motoryzacyjnych, takich jak Renault (współpraca z Thales przy amunicji krążącej Toutatis i produkcji dronów w Le Mans), Daimler Truck (powołanie Daimler Truck Defence) czy Volkswagen (rozmowy z zbrojeniówką ws. zakładu w Osnabrück).
2. Niewykorzystana rezerwa przemysłowa sektora Automotive:
   • Z analiz Komisji Europejskiej wynika, że około 20% potencjału produkcyjnego polskiego sektora motoryzacyjnego pozostaje niewykorzystane.
   • Polska, obok Niemiec i Czech, posiada wysoki wskaźnik dopasowania kompetencyjnego do potrzeb produkcji systemów bezzałogowych (dronów), co pozwala na wykorzystanie seryjnej skalowalności, automatyzacji i kontroli kosztów na potrzeby obronne.
3. Rola projektu ElectroMobility Poland (EMP):
   • Projekt EMP, z planowanym partnerem strategicznym Foxconn (spółka Foxtron Vehicle Technologies) oraz zabezpieczonym finansowaniem 4,5 mld zł z KPO, ma na celu rozpoczęcie budowy i produkcji w latach 2027–2029.
   • Warunkiem sukcesu jest realny transfer wiedzy, rozwój oprogramowania, elektroniki, bezpiecznej telematyki oraz technologii dwukierunkowego przepływu energii (V2G).
4. Suwerenność surowcowa i obieg zamknięty:
   • Ze względu na dominację Chin w przetwarzaniu surowców krytycznych, kluczowa jest dywersyfikacja i recykling.
   • Polska dysponuje projektami strategicznymi w ramach unijnego aktu CRMA: projektem Polvolt w Zawierciu (recykling metali bateryjnych) oraz projektem Puławy RESP (separacja pierwiastków ziem rzadkich).

Rekomendacje raportu dla rządu i przemysłu:

• Włączenie nowej mobilności do Polityki Bezpieczeństwa Państwa: traktowanie magazynów energii i hubów ładowania jako infrastruktury odpornościowej.
• Program Demonstracyjny i Piaskownice Regulacyjne (Sandbox Plus): ułatwienie testowania cywilnych technologii przez wojsko i redukcja barier wejścia dla start-upów.
• Infrastruktura Ładowania o Podwójnym Zastosowaniu: projektowanie hubów dużej mocy z magazynami energii (BESS) zdolnych do zasilania awaryjnego służb i logistyki wojskowej.
• Zamówienia Publiczne z Kryterium Bezpieczeństwa Dostaw: uwzględnianie w przetargach praw IP, ciągłości serwisu i lokalizacji kompetencji zamiast wyłącznie najniższej ceny.
• Uszczelnienie Obiegu Surowców Wtórnych: zatrzymywanie materiałów z zużytych baterii w europejskim obiegu i rozwój odzysku metali w kraju.

Zapraszamy do zapoznania się z całym raportem:
https://sobieski.org.pl/sektor-elektromobilnosci-na-rzecz-bezpieczenstwa-polski/